Algemeen
Hebben de leerlingen zich wel eens afgevraagd hoe het is om op de Noordpool te wonen? Wat voor werk de mensen doen die daar leven? Wat ze eten? Wat voor gereedschappen ze gebruiken? Hoe ze hun huizen verwarmen?
In deze les maken ze kennis met de Inuit, de oorspronkelijke bewoners van Groenland, Alaska, het noorden van Canada en Siberië. U kent ze waarschijnlijk onder de naam Eskimo, een naam die ze zelf niet gebruiken.
Het Museon heeft een belangrijke collectie voorwerpen van de Inuit. Door die collectie te bestuderen kom je veel te weten over hun leven. Je ziet bijvoorbeeld dat hun leven in de afgelopen jaren enorm is veranderd en dat het nog steeds verandert, bij voorbeeld door klimaatverandering.
De 'Poolzaal' in het Museon
Doel van de lesbrief
Deze lesbrief is bedoeld ter voorbereiding en verwerking op de les 'Leven op een smeltende Noordpool' van het Museon. Deze les is voor groep 7 en 8.
Het laat de leerlingen kennis maken met de bewoners van Groenland, de Inuit. De leerlingen leren dat het traditionele beeld van Eskimo's die in iglo's leven onjuist is. Door interactieve opdrachten met woord, beeld, geluid en voorwerpen ontdekken ze de belangrijkste kenmerken van de Inuit en Groenland. In deze lesbrief vindt u informatie ter voorbereiding van de les en verschillende verwerkingsmogelijkheden voor op school of thuis.
Deze lesbrief kan op het Digibord getoond worden. U kunt de leerlingen stukjes laten voorlezen of zelf informatie eruit halen en dat verder aan de leerlingen vertellen. De afbeeldingen, filmpjes en opdrachten zijn geschikt om met de hele klas te bekijken of te maken.
Bij deze les is ook individuele voorbereiding en verwerking voor de leerling zelf beschikbaar.
Individuele voorbereiding: http://lessen.museon.nl/voorbereiding_levenopeensmeltendenoordpool
Individuele verwerking: http://lessen.museon.nl/verwerking_levenopeensmeltendenoordpool
Structuur van de lesbrief
Voorbereiding
In dit onderdeel staan de verschillende klassikale voorbereidingsmogelijkheden. U vindt hier ideeën om het noordpoolgebied en de Inuit in de klas te introduceren.
In het Museon
In dit onderdeel wordt de leerlingen kort verteld wat ze gaan doen tijdens de museumles in het Museon.
Verwerking
In dit onderdeel staan suggesties aangegeven voor klassikale verwerking van de museumles op school. De paragrafen in de Verwerking zijn onderverdeeld in twee thema's: Voedsel, warmte en kleding en Verandering.
Quiz
De vragen van de quiz moeten te beantwoorden zijn met de kennis die de leerlingen hebben opgedaan via het voorbereidingsmateriaal, de museumles en de verwerkingsopdrachten.
Leessuggesties
In dit onderdeel staan een aantal suggesties voor lees- en informatieboeken voor de leerlingen en/of de leerkracht.
Links
Voor meer informatie over het onderwerp van de les kunt u hier terecht.
Voorbereiding
Klassikaal
Met de volgende paragrafen kunt u de leerlingen klassikaal voorbereiden op de Museon-les 'Leven op een smeltende Noordpool'. U vindt hier informatie en opdrachten voor de leerlingen over de bevolking, de dieren, het landschap en het klimaat en het leven op Groenland.
Individueel
U kunt de leerlingen ook zelfstandig de voorbereiding laten doornemen. Hiervoor is een aparte leerlingenmodule gemaakt. Klik hiervoor op onderstaande link.
http://lessen.museon.nl/voorbereiding_levenopeensmeltendenoordpool
Informatie over de poolgebieden
Waarom zijn deze gebieden zo koud?
Zonnestralen brengen warmte en licht op aarde. De aarde heeft een ronde vorm. Hierdoor vallen zonnestralen bij de poolgebieden schuin op de aarde en worden ze meer verspreid dan bij de evenaar. Ook doen de stralen er langer over om de polen te bereiken. Hierdoor hebben ze onderweg al veel warmte verloren.
Een andere oorzaak is dat veel zonlicht door het witte ijs en sneeuw direct wordt weerkaatst (net als bij een spiegel) en de warmte niet wordt opgenomen. Door de opwarming van de aarde ligt er steeds minder ijs in het poolgebied. Hierdoor wordt er minder zonlicht teruggekaatst. Gevolg: het poolgebied warmt zo nog sneller op!
Verschillen tussen de Noordpool en de Zuidpool
De Noordpool is water omgeven door land en de Zuidpool is land omgeven door water. Noordpool
In hartje zomer is de gemiddelde temperatuur in het noordpoolgebied rond het vriespunt. In de winter zakt de temperatuur naar -30° graden. Een ander woord voor de Noordpool is Arctica. Dit komt van het Griekse Arktitos en betekent 'land van de Grote Beer'. De Noordpool is bijna 1000 maal groter dan Nederland. Het merendeel van het noordpoolgebied bestaat niet uit land, maar juist uit water; de Noordelijke IJszee. Deze zee is het grootste gedeelte van het jaar bedekt met een plak ijs van maximaal drie meter dik. De Noordelijke IJszee is bijna helemaal ingesloten door land. Dit zijn de noordelijke stukken van Canada, Alaska, Scandinavië, Siberië en Groenland. Op de Noordpool leven veel dieren, zoals walvissen, ijsberen, rendieren, walrussen, zeehonden en poolvossen
Zuidpool
De Zuidpool werd door de Grieken Antarktitos genoemd; 'tegenover de beer'. Hier komt de naam Antarctica vandaan. Antarctica is een continent net als bijvoorbeeld Europa, alleen wel twee keer zo groot! 99% van dit continent ligt onder een dikke ijskap van soms wel vijf kilometer dikte. Antarctica is volledig omringd door water. De laagste temperatuur op aarde is gemeten op de Zuidpool. Het was er op 21 juli 1983 -89,2° graden. Dit komt omdat het tijdens onze zomer op de Zuidpool juist winter is. Op de Zuidpool leven ook dieren, bijvoorbeeld pinguins, zeeluipaarden, zeehonden, orca's en walvissen.
De dieren op de Noord en de Zuidpool. Alleen walvissen leven in beide gebieden.
Leerlingen opdrachten
In de volgende onderdelen vindt u opdrachten gericht op de leerlingen om op een interactieve manier alvast kennis te maken met verschillende aspecten van leven op Groenland.
Waar wonen de Inuit?
Op het kaartje hierboven zie je waar de Inuit leven:
- in Groenland
- in Alaska
- in het noorden van Canada
- in Siberië
Landschap en klimaat
De foto's hieronder vertellen iets over het klimaat en het landschap van Groenland. Bekijk ze goed. Wat leren ze je?
Warm en koud
Hieronder zie een een grafiek met de gemiddelde temperatuur in oost-Groenland.
Lange dagen, korte dagen
Deze grafiek gaat over de lengte van de dagen in Groenland en in Nederland.
Dieren
Hieronder zie je een aantal opgezette dieren of beelden van dieren uit de collectie van het Museon.
Bevolking
In Nederland wonen meer dan 16 miljoen mensen. In Groenland wonen slechts 56.700 mensen. Maar toch is Groenland 50 keer zo groot als Nederland.
Deze foto's zijn rond 1965 op Groenland gemaakt. Bekijk ze eens goed.
Laten deze foto's hetzelfde beeld zien dat je verwachttte van de Inuit? Waarom wel of waarom niet?
Woordzoeker
Kun je deze woordzoeker oplossen? Er blijven een aantal letters over. Zet deze letters in de juiste volgorde. Wat komt er uit?
Succes ermee!
In het Museon
Inhoud museumles
Bij Groenland denken mensen al snel aan ijsberen, ijskoud en ijskap. Dit terwijl het grootste eiland ter wereld zoveel meer heeft te bieden. Het landschap is heel afwisselend en er leven dieren op het land, in de zee en in de lucht. Daarnaast wonen er al duizenden jaren mensen op Groenland. Zij noemen zich Inuit en geen Eskimo's. Eeuwenlang leefden de Inuit van wat de natuur hen gaf. IJs en zeehonden bepaalden waar men naar toe ging. Tegenwoordig kopen de Inuit hun boodschappen in de plaatselijke supermarkt, surfen ze op internet en gaan in het weekend naar de discotheek.
Wat gaan de leerlingen doen?
De leerlingen zijn reizende reporters die op bezoek gaan in het Oost-Groenlandse Tasiilaq. Als reporter hebben ze de taak een krant over Groenland (af) te maken. Dit doen ze door tijdens de les afwisselende opdrachten uit te voeren. Deze opdrachten worden tijdens de les gepresenteerd als drie excursies in en rond het dorp Tasiilaq (museum, survivaltocht en supermarkt).
Op deze manier maken de leerlingen, in de huid van reporter, spelenderwijs kennis met de mensen, natuur en klimaat van het fascinerende Groenland.
De les start met een afwisselende introductie waarbij de leerlingen worden voorbereid op hun werk als reizende reporter in Tasiilaq. Wat moeten ze weten en ervaren voordat ze zelf er naar toe gaan. Tijdens de introductie zien ze beelden van Groenland, luisteren ze naar een verhaal over een oude zeehondenjager en wordt één van de leerlingen zelfs aangekleed als heuse poolavonturier.
U mag natuurlijk foto's maken van uw leerlingen tijdens deze museumles in het Museon!
Doel van de museumles
Lesdoel: De leerlingen leren dat het traditionele beeld van Eskimo's levend in iglo's onjuist is. Door activiteiten met woord, beeld, geluid en voorwerpen ontdekken de leerlingen de belangrijkste kenmerken van de Inuit en Groenland. Ook maken ze op een concrete en toegankelijke wijze kennis met de gevolgen van klimaat- en cultuurverandering in het noordpoolgebied.
Kerndoel 38: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Mens en samenleving. De leerlingen leren respectvol om te gaan met verschillen in opvattingen van mensen.
Kerndoel 47: Oriëntatie op jezelf en de wereld > Ruimte. De leerlingen leren ruimtelijke inrichting van de eigen omgeving te vergelijken met die in omgevingen elders, vanuit perspectieven van landschap, wonen, werken, cultuur en levensbeschouwing.
Verwerking
Klassikaal
In de volgende paragrafen vindt u verschillende klassikale verwerkingsmogelijkheden bij de Museon-les 'Leven op een smeltende Noordpool'.
Deze paragrafen zijn onderverdeeld in twee thema's: Voedsel, warmte en kleding en Verandering. Als afsluiting vind u hier ook een quiz. De vragen van de quiz moeten te beantwoorden zijn met de kennis die de leerlingen hebben opgedaan via het voorbereidingsmateriaal, de museumles en de verwerkingsopdrachten.
Individueel
U kunt de leerlingen deze verwerking ook zelfstandig laten doornemen. Hiervoor is een speciale leerlingenmodule gemaakt. Klik hiervoor op onderstaande link.
http://lessen.museon.nl/verwerking_levenopeensmeltendenoordpool
Voedsel, kleding en warmte
Waar leven de Inuit eigenlijk van? Wat voor werk doen ze? In het verleden deden de Inuit zowat allemaal hetzelfde werk. Nu zijn er wat meer verschillende banen, maar dat oude werk is nog steeds erg belangrijk op Groenland. En waarom is de zeehond zo belangrijk op Groenland? Over deze vragen gaat dit hoofdstuk.
Zoek de overeenkomst 1
Je ziet hieronder een aantal voorwerpen uit het Museon. Ze zijn heel verschillend, maar toch hebben ze iets met elkaar gemeen. Kun je uitvinden wat?
Gebruik het document hiernaast voor meer informatie over de voorwerpen.
Model van een vrouwenboot (umiaq)
Zoek de overeenkomst 2
Hieronder zie je een aantal andere voorwerpen uit het Museon. Ook deze voorwerpen hebben een iets met elkaar te maken. Wat?
Gebruik het document hiernaast voor meer informatie over de voorwerpen.
Harpoenpunt met harpoenlijn Schietslee met camouflagescherm
Zeehond
Als de Inuit in de zomer op jacht gingen, dan sloegen ze onderweg een kamp op. Op het schilderij hieronder is zo'n kamp afgebeeld. Op de voorgrond zie je een gevangen zeehond.
Zeehond was belangrijk als voedsel, maar er werden ook allerlei voorwerpen van gemaakt. Op dit schilderij en ook op het tweede schilderij zijn er een heleboel te zien.
Weet je welke voorwerpen van zeehond zijn gemaakt? Gebruik het document in de rechterkolom om je antwoorden te controleren.
Schilderij "Zomerkamp". Hans Lyberth, 1923 Schilderij "In een Groenlands huis". Hans Lyberth, 1926
Verandering
Bij de vorige opdrachten hebben de leerlingen allemaal verschillende voorwerpen gezien. Een deel uit het begin van de twintigste eeuw, een deel van later datum.
Groenland is in de vorige eeuw sterk veranderd. Samen vertellen de voorwerpen het verhaal van die verandering. De belangrijkste vraag die de leerlingen in dit deel van de les gaan beantwoorden is waardoor het leven op Groenland zo veranderd is.
Hetzelfde, maar toch anders
Hieronder zie je twaalf voorwerpen. Zes aan de linkerkant en zes aan de rechterkant. Er horen steeds twee voorwerpen bij elkaar. Welke zijn dat? Waarom horen ze bij elkaar?
Zet het voorwerp uit de rechterkolom naast het voorwerp uit de linkerkolom waar het bij hoort.
 Gebruik dit document voor meer informatie over de onderstaande voorwerpen
Oud en nieuw
Verschillende keren is iemand van het Museon naar Groenland geweest. Tussen de eerste en laatste keer was Groenland erg veranderd. Het leven van de mensen was behoorlijk veranderd, net zoals de voorwerpen die ze gebruikten. Hieronder zie je een aantal voorwerpen. Welke zijn ouder? En welke nieuwer? Probeer ze in twee groepen te verdelen: ouder (voor 1930) en minder oud (na 1960).
Tip: Let op het materiaal waarvan de voorwerpen zijn gemaakt en op de informatie die erbij staat. Deze informatie kun je vinden in onderstaand bestand.
Gebruik dit document voor meer informatie over de voorwerpen
En de toekomst?
Het leven van de Inuit is de laatste jaren erg veranderd, en die verandering gaat nog steeds door. Er is een belangrijke oorzaak bij gekomen. Welke? Het antwoord vind je in het volgende filmpje.
Quiz
Wat weten de leerlingen nu over het leven op Groenland?
Als ze goed hebben opgelet tijdens de les en de informatie uit de voorbereiding en verwerking hebben gelezen dan moeten ze onderstaande quizvragen allemaal kunnen beantwoorden.
Leessuggesties
IJsbarbaar Rob Ruggenberg ISBN 9045112868
Op een dag in 1624 wordt de dertienjarige Nunôk ontvoerd uit Groenland door plunderende zeelui. Na een ruwe tocht belandt de jongen in Holland. Nunôk is nieuwsgierig naar deze nieuwe wereld, maar dat verandert al snel als hij verkocht wordt aan een kermisbaas en moet optreden als ijsbarbaar. Zelfs prins Maurits komt kijken hoe hij een meeuw neerschiet en rauw opeet. Nunôk ontsnapt en wil nog maar één ding: terug naar Groenland. Maar hoe komt hij weer thuis?
Eskimo sprookjes uitgeverij Elmar ISBN 9038906455
Naast geesten, tovenaars, heksen en andere fantasieschepsels, vormt de mens met al zijn eigenschappen en gedragingen het onderwerp van de eskimosprookjes.
Het dagelijks leven van de Inuit Bryan Alexander ISBN 907477783X
In korte hoofdstukken met veel gekleurde tekeningen en foto's wordt verteld over het moderne dagelijkse leven van Inuit of Eskimo's in Groenland en Canada.
Winterdieren Bibi Dumon Tak ISBN 904511223X
De dieren in dit boek houden best van zon, maar dan moet het wel een koud zonnetje zijn. Eentje waarvan je haren rechtovereind gaan staan. Ze wonen op de Noordpool en de Zuidpool. Het is er altijd koud. Niet gewoon koud, maar ijskoud. Zomers en 's winters staat de diepvries aan. Als de sneeuw eens niet over de velden jaagt, kun je de bewoners horen: de roep van de sneeuwuil, de krakende knietjes van het rendier, het zingen van de beloega, het gebrul van de zuidelijke zeeolifant en het geschuifel van de keizerspinguïn.
IJzingwekkend veel ijs Anita Ganeri ISBN 9020605356
Heb jij geen zin meer om te zweten op die saaie aardrijkskundetoetsen? Ben jij het broeikaseffect ook zo zat en heb jij liever trek in ijs... tandenklapperend koud ijs? Lees dan dit supercoole boek. Nog nooit kwam je zo IJzingwekkend veel ijs tegen. Brrr!
Links
Wilt u meer weten over Groenland en de Inuit? Kijk dan eens op onderstaande websites.
www.ijsbarbaar.nl
De site die hoort bij het boek van Rob Ruggenberg. Het geeft nog veel meer informatie over allerlei zaken die in het boek voorkomen. Een deel van het boek is namelijk gebaseerd op een waargebeurd verhaal.
www.tegenpolen.nu
Bekijk hier de virtuele tentoonstelling Tegenpolen van het Zeeuws maritiem muZeeum in Vlissingen.
www.superkoel.nu
Een lessenserie voor de leerlingen met heel veel informatie over de polen. De lessen horen bij de tentoonstelling Tegenpolen.
www.roots2share.nl
Op deze website kunt u Groenlandse foto's bekijken van het Museon het het Museu voor Volkenkunde. Aan elke foto kunnen verhalen worden toegevoegd en iedereen kan reageren op de aanvullingen. Deze site is voor de docent.
www.museon.nl/roots2share/spreekbuis/expo
Geef jouw reactie op een aantal Groenlandse foto's. Wat is jouw gevoel bij de foto, wat wil je weten over de foto en welke titel zou jij de foto geven. Allemaal dingen die je hier kwijt kunt. Deze site is beter geschikt voor de leerlingen zelf.
| 
